Hout bewerken met een beitel
Er zijn verschillende redenen waarom je hout met een beitel wilt bewerken. Dit artikel gaat over wanneer je het beste voor een beitel kunt kiezen en hoe je deze moet hanteren. Er zijn twee methodes te onderscheiden om met een beitel te werken. Beide worden in dit artikel uitgebreid toegelicht.
Hout bewerken door te hakken
Met een zaag hout verwijderen is een snellere methode dan hakken met een beitel. Het is alleen niet altijd mogelijk om het hout met een zaag weg te halen. Wanneer zagen niet mogelijk blijkt te zijn, wordt voor een beitel gekozen. Hiermee kan het hout gemakkelijk worden weggehakt. Hoe gemakkelijk dat gaat, verschilt per houtsoort.
Houd de beitel bij rechtshandig gebruik in de linkerhand en een houten hamer of klopper in de rechterhand. Met de linkerhand bepaal je de positie en richting van de beitel. Zie hiervoor de afbeelding ‘Werken met de beitel’.
Voorbereiding
Teken de lijnen waarbinnen het hout moet worden weggehakt altijd duidelijk af. Markeer deze delen, zodat er later geen onduidelijkheid ontstaat over welk hout moet worden verwijderd. Op die manier blijft ook duidelijk welke delen moeten blijven staan.
Werken met de beitel

Om het hout weg te hakken, houd je de beitel bij rechtshandig gebruik stevig in de linkerhand. In de rechterhand houd je een houten hamer of klopper. Het richten van de beitel doe je met de linkerhand.
Probeer zo min mogelijk tegen de houtdraad in te hakken. Daarmee voorkom je dat het hout gaat splijten. Daarnaast is het af te raden om de beitel op het kopse hout te plaatsen. Doe dit alleen wanneer er geen andere mogelijkheid is.
Het beste resultaat bij het hakken bereik je door aan de rand van het te verwijderen gedeelte te beginnen. Vanaf daar werk je systematisch door naar de gewenste diepte. Om uitsplinteren aan de andere kant te voorkomen, pas je deze manier van hakken vanaf beide zijden toe.
Werk met deze methode door totdat de gewenste diepte min ongeveer een halve millimeter is bereikt. Tijdens het maken van de halfhoutverbindingen voor een houten tafel wordt het laatste materiaal pas bij het passend maken van de verbinding verwijderd.
Werk door tot het moment dat de beitel bijna haaks op het werkstuk staat. Na deze stap kan de verbinding passend worden gemaakt. Dit gebeurt op een andere manier dan de hierboven beschreven methode.
Passing maken door te steken
Voor het passend maken van een verbinding in langshout houd je de beitel bij rechtshandig gebruik in de linkerhand. De rechterhand gebruik je als stuurhand. Neem een beitel die prettig werkt: niet te breed, maar ook niet te smal. Een beitel van 12 tot 20 millimeter is hiervoor een fijne maat.
Gebruik de beitel om uitstekend hout weg te snijden. Maak met de rechterhand een snijdende beweging en druk de beitel met de linkerhand goed tegen het hout. Vermijd zo veel mogelijk het snijden tegen de richting van de houtdraad in. Randen en kwetsbare plekken kunnen daardoor namelijk gemakkelijk uitbreken.
Deze manier van werken gebruik je ook bij het passend maken van een zwaluwstaartverbinding. Je werkt de huizen met de beitel bij totdat de staarten goed passen.
Voor het passend maken van kopshout is het aan te raden om een haaks stuk hout als geleiding te gebruiken. Dit maakt het wegsnijden van kopshout een stuk gemakkelijker.
Gebruik eerst een smalle beitel, bijvoorbeeld van 12 millimeter, en snijd het hout in kleine hoeveelheden van boven naar beneden weg. Pak als laatste de breedste passende beitel en snijd alles netjes na, zodat er een strak oppervlak ontstaat.
Zelf leren werken met een beitel
Wil je het werken met een beitel vanaf de basis onder begeleiding oefenen? Tijdens de Cursus houtbewerken niveau I leer je de beitel samen met ander belangrijk handgereedschap veilig en nauwkeurig gebruiken.
Om gecontroleerd te kunnen werken, moet de vouw van de beitel goed zijn geslepen en gewet. Tijdens de Workshop beitel slijpen leer je wanneer de beitel opnieuw moet worden geslepen en wanneer alleen wetten voldoende is.
Wat is een goed merk van beitels? Ik ben opzoek naar een sterke beitel die niet vaak hoef te slijpen. Heeft merk bahco goede beitels?
Beste Kyle, de Bacho 434 serie heeft een prima beitel set die vrij lang scherp blijft. Pfeil heeft echt top spul vind ik zelf, je betaald net iets meer maar het verschil is er wel echt naar. Tweede hands is er ook altijd nog Nooitgedacht, eigenlijk zijn bijna alle oude beitels, gemaakt voor 1940, goed hard staal.
Succes met het uitzoeken van een mooie beitel(set)